w nienazwane

Byłam ostatnio na fajnym wykładzie Ringu Tulku Rinpocze. Wykład był generalnie o relacji uczeń – nauczyciel, ale w czasie pytań padło pytanie o współczucie w ujęciu buddyjskim. Zderzenie naszych wyrosłych na chrześcijaństwie przekonań i postaw a buddyjskich jest tu wyraziste.

W ujęciu chrześcijańskim współczucie odnosi się do współodczuwania – czyli odczucia tego samego lub podobnie. Jeżeli cierpisz i płaczesz to emocjonalnie biorę na siebie Twój ból i cierpię i płaczę z Tobą (w efekcie czego cierpi więcej osób ale powstaje komfort towarzystwa w cierpieniu). Współczucie to jest raczej pasywne – trwamy we współodczuwaniu próbując pocieszyć cierpiącą osobę.
Zawsze miałam problem z tym współczuciem – odkąd przerobiliśmy w szkole literaturę z okresu II wojny światowej, a w szczególności „obozową” (można też obejrzeć film „Zycie jest piękne” Benigniego), zawisła nade mną czarna chmura ciężkich emocji związanych z tym tematem i podświadome utożsamianie się z ofiarami w obozach… Z czasem odczucie rozszerzyło się na wszystkich bezsilnych w upadlającym cierpieniu spowodowanym przez agresję innych. Niestety rzutowało to też na moje życie wyskakując w różnych formach nieoczekiwanie z podświadomości.

Współczucie w ujęciu buddyjskim oznacza coś innego. To uznanie, że wszystkie istoty są równe w swojej naturze i pragną szczęścia, z czym wiąże się intencja, by wszystkie istoty były szczęśliwe i nie doświadczały cierpienia. Intencja to stanowi motywację do bezpośredniego działania. A więc w obliczu cierpienia innych podejmowane są działania czy to zewnętrzne (jeśli to możliwe zależnie od okoliczności) czy wewnętrzne (modlitwy, medytacje, dobre życzenia). Główną różnicą jest odczuwanie – we współczuciu buddyjskim nie bierze się na siebie emocjonalnego ciężaru cierpienia innych (nawet w praktyce tonglen wyraża się życzenie wzięcia na siebie cierpienia innych i oddania swej radości/szczęścia cierpiącym, co jest zupełnie różne od wspólnego „płakania”).

To duża ulga, że można współczuć bez odczucia przytłoczenia ciężarem cierpienia i przekierować się wewnętrznie ze stanu bezsilnej apatii na coś pozytywnego czyli pomoc innym.

Współczucie buddyjskie ma bardzo szeroki zakres – obejmuje także krzywdzącego (w wersji zaawansowanej dla bodhisattwów), gdyż przecież krzywdzący będzie cierpiał z powodu skutków swoich działań (zresztą już ich doświadcza skoro krzywdzi, czyli jest mocno uwarunkowany przez emocje, lęki, niespełnione pragnienia lub też morze nieświadomej ignorancji – w oddzieleniu od wewnętrznej radości i światła). Jest to dużo trudniejsze – współczuć agresorowi, gdyż zazwyczaj czuje się coś wręcz przeciwnego…